Hoe werkt de punt van een balpen?

Elke dag hebben we er wel eentje in onze hand om mee te schrijven: een balpen. Ze bestaan in allerlei verschillende kleuren, vormen, modellen. Je hebt vast wel eens een pen uit elkaar gehaald om te kijken hoe deze ervan binnen uitziet. Maar denk je er nooit over na hoe die punt waar de inkt uitkomt nu eigenlijk werkt?

De uitvinder

patent balpen

De balpen werd uitgevonden door de Hongaarse journalist László Bíró (1899-1985). In 1938 kwam hij met de eerste versie hiervan. Bíró kwam met dit idee omdat hij zich doodergerde aan vulpennen: deze lekken namelijk veel sneller, de inkt is gemakkelijk uit te vegen en het papier scheurt soms als je er te hard op drukt. Bovendien is een vulpen erg snel leeg. Toen hij een drukkerij bezocht, viel het hem op dat de inkt die voor het drukken van kranten gebruikt wordt, veel sneller droogt. Hij kreeg daarop het idee om dezelfde inkt in een pen te stoppen, maar dit werkte helemaal niet: de inkt was daar veel te dik voor.

Samen met zijn broer György deed hij verschillende pogingen om de balpen te ontwikkelen, zoals we hem nu kennen: met een balletje (ofwel kogeltje) dat het inktreservoir afsluit en het laat verspreiden als het in aanraking komt met papier. Ook hier had hij een heleboel pogingen voor nodig, de eerste pennen lekten immers ook nog, maar in 1938 wist hij een goede versie te maken. Vanwege de Tweede Wereldoorlog vertrokken de gebroeders Bíró naar Argentinië om daar het bedrijf Bíró Pens of Argentina op te richten. Ze verkochten daar de ‘birome pennen’. Na een moeizaam begin, werden ze zo succesvol dat onder andere de alombekende pennenfabrikant Parker uit Amerika de rechten opkocht om soortgelijke pennen te maken. Het Franse bedrijf BIC bracht vanaf de jaren 50 de alom bekende BIC-pennen op de markt, die je waarschijnlijk wel kent. In Argentinië noemen ze de balpen overigens nog steeds de ‘birome’: een mooie eer voor deze Hongaarse uitvinder.

Hoe werkt het?

Zoals we al schreven bestaat de basis van een balpen, ook wel ballpoint genoemd, uit een lang inktreservoir met een stalen uiteinde, de houder. In deze houder zit een stalen balletje. Het balletje is heel klein en heeft een doorsnede van ongeveer 0,5 tot 0,7 millimeter.

Dat het ook echt een balletje is, zie je in de doorsnede (zie de afbeelding). Dit is ook zo door Bíró bedacht: dit balletje kan in de houder vrij rond draaien en komt zo steeds met de inkt in aanraking die achter in het lange reservoir zit. Dit inktreservoir kun je vaak zien in doorzichtige plastic pennen. In het plastic pijpje zie je dan de donkere inkt zitten. Het balletje past precies in het houdertje zodat de inkt er niet uit drupt en deze is zo gevormd dat de kogel er niet uit kan vallen. Er zitten net genoeg kanaaltjes tussen zodat de inkt steeds wordt aangevoerd, de inktkanalen. Tegelijkertijd sluit het balletje het inktreservoir af van de buitenlucht, zodat je ook geen last krijgt van uitdroging.

hoe werkt een balpen hoe werkt een balpen

 

Zodra je met de pen gaat schrijven of tekenen en contact maakt het met papier begint het balletje te rollen. De inkt in het reservoir is heel dik zodat het niet lekt aan beide kanten, maar het balletje neemt zo wel steeds een klein beetje inkt mee dat verspreid wordt over de gehele kogel. Die inkt krijg je zo dus op het papier.

Leuk filmpje

Hieronder zie je een leuk filmpje hoe de balpen eigenlijk in zijn geheel gemaakt wordt. Niet alleen het balletje, maar ook het gehele kliksysteem. Het filmpje is wel in het Engels.