Wat gebeurt er als je een ballon opwrijft
Wanneer je een ballon over je haar of een wollen trui wrijft, gebeurt er iets op heel klein niveau. In materialen zitten piepkleine deeltjes, waaronder elektronen. Door wrijving springen een deel van die elektronen over van je haar of trui naar de ballon. statische elektriciteit ontstaat op dat moment.
De ballon krijgt daardoor een negatieve lading. Dat betekent dat er meer negatieve deeltjes op zitten dan normaal. Je merkt dat soms ook doordat haren rechtop gaan staan of naar de ballon toe bewegen. Dat komt doordat gelijke ladingen elkaar afstoten en verschillende ladingen elkaar juist aantrekken.
Waarom de muur de ballon aantrekt
Een muur lijkt op het eerste gezicht niet geladen. Toch bevat ook een muur positieve en negatieve ladingen die normaal in balans zijn. Zodra de negatief geladen ballon in de buurt komt, gebeurt er iets bijzonders.
De negatieve lading van de ballon duwt de negatieve deeltjes in de muur een klein stukje weg. Tegelijkertijd worden de positieve deeltjes juist een beetje naar de ballon toe getrokken. Daardoor ontstaat er aan het oppervlak van de muur een lichte positieve lading, precies op de plek waar de ballon zit.
Omdat tegengestelde ladingen elkaar aantrekken, blijft de ballon aan de muur plakken. De aantrekkingskracht is klein, maar groot genoeg om het gewicht van de ballon even vast te houden. Na verloop van tijd verdwijnt die lading weer langzaam en valt de ballon naar beneden.
Waarom het niet altijd lukt
Soms blijft de ballon nauwelijks hangen, en soms juist verrassend goed. Dat heeft te maken met de omgeving. Droge lucht helpt, omdat ladingen dan minder snel verdwijnen. In een vochtige ruimte lekt de elektrische lading sneller weg, waardoor de ballon minder goed blijft plakken.
Ook het materiaal speelt mee. Een wollen trui of droog haar werkt beter dan bijvoorbeeld nat haar. Hoe meer elektronen er worden overgedragen, hoe sterker het effect.
Een klein experiment met een groot idee
Dit eenvoudige proefje laat zien dat elektriciteit niet alleen uit stopcontacten komt. Zonder batterijen of kabels ontstaat er toch een kracht die zichtbaar effect heeft. Het helpt om beter te begrijpen dat materie uit geladen deeltjes bestaat en dat die elkaar beïnvloeden, zelfs zonder dat je ze ziet.
Voor kinderen is het een toegankelijke manier om kennis te maken met natuurkunde. Voor volwassenen is het vaak een herinnering dat simpele experimenten verrassend veel kunnen uitleggen.
Zelf proberen en ontdekken
Zelf doen maakt het meteen duidelijker. Het kost weinig tijd en je hebt er bijna niets voor nodig.
Benodigdheden
- Een ballon
- Droog haar of een wollen trui
- Een muur
Instructies
- Blaas de ballon op en knoop hem dicht
- Wrijf de ballon stevig over je haar of trui
- Druk de ballon tegen de muur en laat los
- Kijk wat er gebeurt en probeer het nog eens op een andere plek of met andere omstandigheden
